W związku trudną sytuacją w Europie i na świecie, temat obrony cywilnej urasta do rangi priorytetu, także na poziomie gmin. W Małopolsce ruszyły już programy dotacyjne dla samorządów, dotyczące przedsięwzięć z tego zakresu. Tylko w 2025 roku polski rząd przeznaczył dla naszego województwa blisko 390 mln zł na zagadnienia związane z bezpieczeństwem.
Gdów złożył wnioski o dofinansowania z tej puli na różnorodne działania w ramach dwóch obszarów: zabezpieczenie logistyczne i zapewnienie ciągłości dostaw (czyli uzupełnienie zasobów infrastruktury niezbędnej do realizacji tego typu zadań), oraz działania związane z edukacją, przede wszystkim przeprowadzeniem szkoleń podmiotów obrony cywilnej. Pierwsze dotacje wpłynęły, co pozwoliło gminie na ogłoszenie tematycznych przetargów. Wybrano już dostawcę sprzętu o łącznej wartości ponad 1,6 mln zł (agregatów prądotwórczych, koparko-ładowarki i ciągnika rolniczego) dla uzupełnienia infrastruktury służącej ochronie ludności. Natomiast kolejne przedsięwzięcie – będące na etapie procedur przetargowych – to zakup średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego z funkcją dostarczania wody do celów bytowych.
Obrona cywilna to dziś sprawa gorąca. Zamieszczona w poprzednim wydaniu kwartalnika Mój Gdów rozmowa z KAROLEM SURMĄ, kierownikiem Referatu Obrony Cywilnej, Zarządzania Kryzysowego i Ochrony Przeciwpożarowej Urzędu Gminy w Gdowie m.in. o planach budowy na gdowskich plantach podziemnego parkingu, który w razie potrzeby mógłby służyć za schron, wzbudziła duże zainteresowanie Czytelników. Kontynuujemy temat.
Działania wzmacniające system ochrony ludności i obrony cywilnej to nie tylko inwestycje i zakupy uzupełniające tego typu infrastrukturę, ale także szkolenia dla mieszkańców, kadry urzędniczej dotyczące potencjalnych zagrożeń, zachowania się w sytuacjach kryzysowych. Jak wygląda to w gminie Gdów? Były/będą takie szkolenia? Z jakich dziedzin i tematów?
– Proszę zauważyć, że po kilkunastoletnim okresie obowiązywania, dotychczasowe przepisy regulujące przestały odpowiadać wymogom na dynamicznie zmieniające się otoczenie w zakresie nie tylko szeroko rozumianej obronności, ale również i zarządzania kryzysowego. Nastąpiła zmiana w dotychczas funkcjonujących strukturach organizacyjnych państwa, odpowiedzialnych za ochronę ludności. Taki stan rzeczy sprawia, że system trzeba budować tak naprawdę na nowo. Przypominam, iż ustawa weszła w życie 1 stycznia 2025 roku, a rozporządzenie w sprawie programów szkoleń, regulujące kto i w jakim zakresie musi być szkolony oraz kto może szkolić – miesiąc później. Rozporządzenie zawiera dziewięć programów szkoleń – od ministrów, wojewodów i starostów, po osoby z przydziałami OC, kadrę podmiotów ochrony ludności, NGOsy i ogół obywateli. Stąd też uczestnictwo w szkoleniu początkowo wójtów, burmistrzów i prezydentów miast z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej, zapewnienia bezpieczeństwa i organizacji systemów reagowania w sytuacjach kryzysowych.
Kolejny krok to udział w kursach obronnych i szkoleniach pracowników realizujących zadania na szczeblu gminy, a następny – organizacja szkoleń dla podmiotów ochrony cywilnej, a więc m.in. Ochotniczych Straży Pożarnych oraz osób zajmujących się szeroko pojętą obroną cywilną i ochroną ludności z przydzielonymi zadaniami i świadczeniami, a więc tak naprawdę dla naszych mieszkańców, którzy budują struktury obrony cywilnej.
Obecnie jest dostępny poradnik bezpieczeństwa, który zawiera praktyczne wskazówki dla każdego zainteresowanego mieszkańca. Można go pobrać w wersji elektronicznej pod linkiem: www.gov.pl/web/poradnikbezpieczenstwa.
– Jak gmina jest przygotowana na dziś do zabezpieczenia logistycznego i zapewnienia ciągłości dostaw i usług w sytuacjach kryzysowych?
– To pytanie jest bardzo szerokie, tak jak i sama definicja sytuacji kryzysowej. Na pewno nie jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkich zagrożeń oraz na wszystkie się przygotować, szczególnie na te, spowodowane siłami natury. Przygotowanie gminy to odpowiednie procedury, zadania, a także mieszkańcy, którzy tworząc struktury ochronne będą chcieli i umieli wdrażać rozwiązania w miarę własnych umiejętności, sił i posiadanego sprzętu oraz zaplecza. Niestety nie wszystko da się włożyć w ramy planistyczne i finansowe. To po prostu niemożliwe.
Obecnie należy skupić się na tym, czym dysponujemy, co posiadamy, jak chcemy to rozwijać i co chcemy osiągnąć jako społeczeństwo gminy, aby zapobiegać, przygotować, reagować i odbudowywać. To zadania, które stoją przed nami i będą musiały być realizowane systemowo przez najbliższe lata.
Na terenie gminy funkcjonuje 20 jednostek OSP, trzy z nich są w Krajowym Systemie Ratowniczo-Gaśniczym, 224 druhów może brać udział w działaniach ratowniczych. Jednostki wyposażone są w niezbędny sprzęt do niesienia pomocy oraz posiadają odpowiednie przeszkolenie. Skuteczność zabezpieczenia logistycznego i zapewnienia ciągłości dostaw zależy m.in. od czynnika wywołującego kryzys, skali problemu i długości trwania. Jesteśmy w stanie poradzić sobie z krótkotrwałym brakiem wody, prądu, niewielkim, podkreślam – niewielkim ekstremalnym zjawiskiem pogodowym typu ulewa, silny wiatr.
Dlatego tak ważne jest budowanie własnej świadomości i odporności. Należy spróbować odpowiedzieć sobie na pytania, co się ze mną, z moją rodziną stanie oraz jak jestem zabezpieczony, przygotowany na wypadek długotrwałego braku w dostawie żywności, prądu, wody, a także zatamowania przepływu informacji. Pamiętajmy, że za zadania obronne odpowiadają poszczególne ogniwa systemu obronności państwa, jak i organizacje polityczne, gospodarcze, społeczne i religijne, a podstawą siły obronnej kraju jest świadomość każdego obywatela, kształtowana w rodzinie, szkole, pracy i we wszystkich sferach działalności publicznej.
– Co nowa ustawa oznacza dla przeciętnego obywatela? Gdzie i do kogo zgłaszać w gminie Gdów potencjalne niepokojące czy wręcz groźne sytuacje? Przykładowo – gdyby na terenie gminy spadł dron?
– Podstawowym celem przygotowanej ustawy jest wypełnienie społecznego zapotrzebowania na poczucie bezpieczeństwa. Bardzo cieszy mnie, że ustawodawca położył nacisk na zwiększenie świadomości społeczeństwa i budowania odporności społecznej na zagrożenia. Oznacza to, że edukacja społeczeństwa stała się jednym z filarów systemu. W praktyce przekłada się to na kampanie informacyjne, np. poprzez portale takie jak gov.pl/obrona-cywilna, materiały edukacyjne dla różnych grup wiekowych, a także szkolenia, które nabierają rozpędu.
Ale wejście w życie ustawy to nie tylko prawo do informacji i edukacji. To również obowiązek podporządkowania się w sytuacji kryzysowej zarządzeniom uprawnionych organów oraz obowiązek świadczeń osobistych w obronie cywilnej. W kontekście stanu wojennego lub wojny obywatele mogą zostać zobowiązani do pełnienia służby w formacjach obrony cywilnej. Ustawa nakłada również pewne szczególne obowiązki na posiadaczy mienia istotnego dla ochrony ludności. Przykładowo podziemia, parkingi, piwnica dużego budynku – zostanie uznana decyzją organu za budowlę ochronną, schron, lub ukrycie, i wówczas właściciel lub zarządca ma obowiązek udostępnić ją na cele ochrony ludności oraz utrzymywać w gotowości.
Również przedsiębiorcy mogą zostać zobowiązani do świadczeń rzeczowych lub usług – np. firmy transportowe do podstawienia pojazdów, firmy budowlane do pomocy z wykorzystaniem własnego sprzętu, piekarnie do zapewnienia wyżywienia ewakuowanym itd. Te obowiązki oraz wiele, wiele innych nakłada sama ustawa OLiOC. Reasumując, obywatele zyskali dzięki ustawie większe bezpieczeństwo informacyjne i prawne – państwo ma obowiązek ich ostrzegać, szkolić i chronić, a jeśli włączą się w działania ochronne, należy im się rekompensata za ewentualne straty. Od obywateli oczekuje się odpowiedzialności i współpracy, przestrzegania zaleceń, gotowości do udziału w szkoleniach czy ćwiczeniach i choć nie są one obowiązkowe, to są dostępne, a w sytuacji najwyższej wagi – gotowości do służby cywilnej w obronie kraju. To mówi sama ustawa, ale trzeba mieć również na uwadze trudność w przełożeniu jej i wcieleniu w życie, a to – nie zapominajmy – wymaga nakładów organizacyjnych, finansowych i przede wszystkim ludzkich.
Odpowiadając na drugą część pytania – w przypadku zagrożeń zawsze zgłaszamy informację pod numer alarmowy 112 lub do najbliższej jednostki Policji. W razie odnalezienia zestrzelonych dronów lub ich fragmentów nie należy się do nich zbliżać, dotykać ani przenosić. Po powzięciu takiej informacji, w Urzędzie Gminy zostanie wprowadzony stały dyżur, który będzie obowiązywał do odwołania. Pracownicy będą dostępni, aby udzielać informacji i wsparcia. Zostaną również uruchomione specjalne numery telefonów, pod które będzie można zgłaszać informacje.
Zachęcam do obserwowania strony Urzędu Gminy Gdów, na której pojawiają się bieżące informacje, szczególnie zakładkę: www.gdow.pl/mieszkaniec/bezpieczenstwo
Rozmawiała: Jolanta Białek
